Vì sao người lao động có thể bị từ chối rút BHXH một lần?

Hiểu đúng quy định và kiểm tra hồ sơ kỹ lưỡng giúp người lao động không đánh mất quyền lợi của mình.

Báo Phụ nữ số ngày 8/10/2025 đăng bài: “Vì sao người lao động có thể bị từ chối rút BHXH một lần?”, cập nhật một số thông tin như sau:

Rút Bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần – chuyện tưởng đơn giản nhưng lại chẳng dễ dàng. Từ ngày 1/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực, nhiều người lao động (NLĐ) mới “ngã ngửa” khi hồ sơ bị “treo”, bị trả lại do doanh nghiệp nợ đóng, sai thông tin sổ hoặc chưa đủ điều kiện theo quy định mới. Việc hiểu đúng quy định và chủ động kiểm tra hồ sơ là cách duy nhất để NLĐ không đánh mất quyền lợi của mình sau nhiều năm đóng góp.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và Nghị quyết 93/2015 của Quốc hội, NLĐ nếu sau 12 tháng nghỉ việc và chưa đủ 20 năm đóng BHXH đều được phép rút BHXH một lần nếu có yêu cầu. Tuy nhiên Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi năm 2024 có một số thay đổi, phân nhóm đối tượng rõ ràng hơn.

Theo đó, chỉ những người đã tham gia BHXH trước ngày 1/7/2025 mới giữ nguyên chế độ này. Đối với những trường hợp bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 1/7/2025, quyền lợi sẽ bị hạn chế hơn, trừ trường hợp đặc biệt như: Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH; Ra nước ngoài để định cư; Người đang mắc một trong những bệnh ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS; Bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng.

7 trường hợp bị từ chối rút BHXH một lần

Dưới đây là nguyên nhân thường gặp khi hồ sơ rút BHXH một lần không được chấp nhận:

Doanh nghiệp “nợ” đóng – người lao động chịu thiệt

Chị Lê Minh (Phú Xuyên, Hà Nội) là một trong hàng trăm trường hợp bị “kẹt” hồ sơ vì nguyên nhân không đến từ mình. Sau 7 năm làm việc (2012-2019), chị Minh nghỉ việc và nộp hồ sơ xin rút BHXH một lần, nhưng bị từ chối với lý do: Doanh nghiệp cũ nợ 4 tháng tiền BHXH và đã giải thể.

Theo quy định tại Công văn 1880/BHXH-CSXH (2023) của BHXH Việt Nam, NLĐ trong các đơn vị ngừng hoạt động, phá sản, hoặc không còn người đại diện pháp luật vẫn được xem xét giải quyết BHXH một lần cho phần thời gian đã thực đóng. Phần còn nợ, nếu sau này được truy đóng, cơ quan BHXH sẽ bổ sung quyền lợi cho NLĐ.

Điều đó có nghĩa là, chị Minh vẫn có thể được nhận BHXH một lần, nếu cơ quan BHXH xác nhận doanh nghiệp đã ngừng hoạt động và chốt được thời gian đóng thực tế. Có thể thấy, không phải mọi trường hợp hồ sơ bị từ chối đều do lỗi của NLĐ. Tuy nhiên, NLĐ cần chủ động phối hợp, tra cứu quá trình đóng, làm rõ tình trạng hoạt động của đơn vị sử dụng lao động và chuẩn bị hồ sơ bổ sung để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Quyền lợi bị “treo” vì trùng sổ BHXH

Không ít NLĐ rơi vào cảnh hồ sơ rút BHXH một lần bị “treo” dù đã nghỉ việc, đủ thời gian đóng và tưởng rằng mình đáp ứng được điều kiện. Nguyên nhân có thể đến từ việc trùng số sổ, sai thời gian chốt sổ hoặc hiểu chưa đúng quy định về điều kiện hưởng BHXH một lần.

Ông Lê Hùng (TP.HCM) là một ví dụ điển hình. Ông từng làm việc ở hai công ty và được cấp hai số sổ BHXH khác nhau. Năm 2010, ông đã được chi trả BHXH một lần cho thời gian làm việc tại công ty đầu tiên (2007-2009). Tuy nhiên, từ năm 2009 đến 2022, ông tiếp tục đi làm và đóng BHXH tại công ty thứ hai. Khi làm thủ tục rút BHXH cho giai đoạn sau, cơ quan BHXH quận 8 xác định ông Hùng “vừa làm việc, vừa hưởng BHXH một lần”, không đúng với điều kiện “sau 1 năm nghỉ việc mà không tiếp tục đóng BHXH”, nên chưa thể giải quyết.

Ông Hùng bức xúc cho rằng, vào thời điểm 14 năm trước, ông không hề được hướng dẫn về việc phải thông báo nếu có việc làm mới sau khi nhận BHXH một lần. Chia sẻ với báo Người lao động, ông cho biết: “Phía cơ quan BHXH cũng không có thông báo hoặc quyết định xử phạt hành chính nào liên quan đến sự việc trên, cho nên nếu căn cứ vào nội dung này để từ chối giải quyết BHXH một lần cho tôi là không thỏa đáng”.

Việc rút BHXH một lần hiện được cơ quan chức năng rà soát chặt chẽ nhằm đảm bảo đúng đối tượng và hạn chế trục lợi. Dù vậy, trong những trường hợp đặc thù, NLĐ hoàn toàn có thể đề nghị gộp sổ, xác nhận lại quá trình đóng, hoặc gửi văn bản yêu cầu cơ quan BHXH xem xét để được giải quyết hợp lý, không để quyền lợi bị “mắc kẹt” vì những sai sót liên quan đến thủ tục hành chính.

6 việc cần làm để tránh bị “treo hồ sơ”

Để không rơi vào tình cảnh hồ sơ bị trả lại, “treo” vô thời hạn hay mất quyền lợi đáng tiếc, NLĐ nên chủ động kiểm tra và chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi nộp hồ sơ rút BHXH một lần. Dưới đây là những việc cần làm:

1. Kiểm tra kỹ sổ BHXH – gộp nếu có nhiều sổ

Rất nhiều trường hợp bị từ chối do có từ hai đến ba sổ BHXH khác nhau qua các lần chuyển việc. Bạn nên tra cứu mã số BHXH trên Cổng thông tin của BHXH Việt Nam để kiểm tra. Nếu phát hiện trùng, cần nộp đơn gộp sổ trước khi nộp hồ sơ rút.

2. Đối chiếu thông tin cá nhân

Họ tên, ngày sinh, số CCCD hoặc mã định danh cá nhân phải trùng khớp tuyệt đối giữa sổ BHXH, CMND/CCCD và hồ sơ xin rút. Nếu phát hiện có sai sót, cần làm thủ tục điều chỉnh thông tin tại cơ quan BHXH trước khi nộp hồ sơ.

3. Đảm bảo sổ đã được chốt và đóng đủ

Hãy kiểm tra phần ghi thời gian đóng trên sổ BHXH. Nếu phát hiện thiếu tháng hoặc năm, bạn có thể liên hệ lại công ty cũ để chốt bổ sung hoặc đề nghị BHXH xác minh. Sổ chưa chốt là nguyên nhân phổ biến khiến hồ sơ bị “treo”.

4. Giữ tờ rời BHXH và dấu giáp lai

Tờ rời BHXH là bằng chứng quan trọng xác nhận quá trình đóng. Hãy giữ nguyên bản và kiểm tra kỹ dấu giáp lai, vì thiếu hoặc sai dấu cũng có thể khiến hồ sơ bị trả về.

5. Nộp hồ sơ đúng thời điểm và đúng nơi

NLĐ chỉ được hưởng BHXH một lần sau ít nhất 12 tháng nghỉ việc mà không tiếp tục đóng BHXH. Hồ sơ cần được nộp tại cơ quan BHXH nơi cư trú hoặc nơi từng tham gia BHXH (tránh nộp sai nơi quản lý để không bị chậm xử lý).

6. Lưu ý thời điểm tham gia – quy định mới sau 1/7/2025

Nếu bạn tham gia BHXH trước ngày 1/7/2025, vẫn được quyền rút BHXH một lần theo quy định hiện hành. Những người tham gia sau thời điểm này sẽ chịu sự điều chỉnh của Luật BHXH 2024, trong đó chỉ một số trường hợp đặc biệt (như ra nước ngoài định cư, bệnh hiểm nghèo, thời gian đóng dưới 20 năm…) mới được rút. Vì vậy, hãy kiểm tra kỹ đối tượng của mình để chủ động lựa chọn phương án phù hợp.

Tóm lại: Chỉ cần bạn chuẩn bị kỹ hồ sơ, đối chiếu thông tin và nắm rõ thời hạn, quá trình rút BHXH một lần sẽ diễn ra thuận lợi – không lo “mắc kẹt” giữa quy định và thực tế.

Thời báo Văn học Nghệ thuật ngày 9/10/2025 đưa tin: “Theo quy định mới 2025: Lao động tự do tham gia BHXH tự nguyện được hưởng nhiều quyền lợi hơn trước”, nội dung như sau: 

Nhóm lao động tự do bao gồm những người buôn bán nhỏ, bán hàng rong, bán vé số, làm nghề tự do hoặc cộng tác viên cho các tổ chức, doanh nghiệp nhưng không có ràng buộc lao động lâu dài.

Để được hưởng các chế độ an sinh xã hội, nhóm lao động này có thể tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện. Mặc dù Luật BHXH năm 2014 đã mở đường cho chính sách này, nhưng số lượng người tham gia vẫn còn khiêm tốn do quyền lợi hạn chế và mức hỗ trợ của Nhà nước chưa thực sự hấp dẫn.

Nhằm khắc phục những hạn chế đó, Luật BHXH năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) đã bổ sung nhiều điểm mới quan trọng, đặc biệt là về trợ cấp thai sản, điều kiện hưởng lương hưu và trợ cấp cho người đóng BHXH vượt thời gian quy định, giúp gia tăng quyền lợi và thu hút lao động tự do tham gia.

1. Bổ sung trợ cấp thai sản trong BHXH tự nguyện

Theo các Điều 94–97 của Luật BHXH 2024, người tham gia BHXH tự nguyện sẽ lần đầu tiên được hưởng trợ cấp thai sản – điểm mới chưa từng có trước đây. Chính sách này đặc biệt ý nghĩa đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, giúp họ chủ động bảo vệ quyền lợi an sinh của mình.

Mức trợ cấp được quy định là 2 triệu đồng cho mỗi con sinh ra, hoặc với trường hợp thai từ 22 tuần tuổi trở lên bị chết lưu hoặc tử vong khi sinh. Ngoài ra, phụ nữ dân tộc thiểu số hoặc người Kinh có chồng là dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo còn được hưởng thêm hỗ trợ theo quy định của Chính phủ.

Đáng chú ý, nguồn chi trả trợ cấp thai sản hoàn toàn do ngân sách nhà nước bảo đảm, người tham gia không phải đóng thêm tiền mà vẫn được tăng quyền lợi. Quốc hội cũng trao quyền cho Chính phủ điều chỉnh mức trợ cấp tùy theo tình hình kinh tế – xã hội từng thời kỳ, đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho người lao động.

2. Nới điều kiện hưởng lương hưu

Theo Điều 98, thời gian tối thiểu để được hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống còn 15 năm. Quy định này mở ra cơ hội lớn cho người lao động tự do tham gia muộn hoặc có thời gian đóng gián đoạn, giúp họ vẫn đủ điều kiện nhận lương hưu khi đến tuổi nghỉ.

3. Tăng quyền lợi cho người đóng BHXH lâu hơn

Luật mới (Điều 100) quy định, người đã đủ điều kiện hưởng lương hưu mà vẫn tiếp tục đóng BHXH sẽ được hưởng thêm trợ cấp bằng 2 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cho mỗi năm đóng vượt.

Ngoài ra, người có thời gian đóng BHXH vượt mức tương ứng với tỷ lệ lương hưu tối đa 75% (nam trên 35 năm, nữ trên 30 năm) sẽ được nhận trợ cấp một lần bổ sung, thể hiện nguyên tắc “đóng nhiều – hưởng nhiều”, khuyến khích người lao động duy trì tham gia dài hạn.

4. Thay đổi lớn trong chính sách hưởng BHXH một lần

Theo Điều 102 của Luật BHXH năm 2024, chính sách hưởng BHXH một lần đã có nhiều điều chỉnh quan trọng.

Cụ thể, từ ngày 1/7/2025, người bắt đầu tham gia BHXH sẽ không còn được nhận BHXH một lần, trừ các trường hợp đặc biệt sau:

• Đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH và không tiếp tục tham gia;

• Ra nước ngoài định cư;

• Mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS;

• Bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng.

Quy định mới này được ban hành nhằm hạn chế tình trạng người lao động rút BHXH một lần hàng loạt, giúp bảo đảm họ vẫn có nguồn thu nhập ổn định khi về già.

Đối với người đã tham gia BHXH trước ngày 1/7/2025, nếu sau 12 tháng không tiếp tục đóng và chưa đủ 20 năm đóng, vẫn có quyền rút BHXH một lần như quy định hiện hành.

Ngoài ra, người đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH có thể lựa chọn hưởng trợ cấp hàng tháng theo Điều 23 của Luật BHXH 2024 thay vì nhận BHXH một lần, nhằm bảo đảm thu nhập ổn định và lâu dài.

Trường hợp người lao động ra nước ngoài định cư, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị khuyết tật đặc biệt nặng, nếu đồng thời đủ điều kiện hưởng cả lương hưu và BHXH một lần, họ được quyền lựa chọn hình thức nhận phù hợp với nhu cầu thực tế – hoặc lương hưu hàng tháng, hoặc BHXH một lần.

Những thay đổi này thể hiện nỗ lực của Nhà nước trong việc hướng chính sách BHXH đến mục tiêu lâu dài, giúp người lao động duy trì an sinh bền vững thay vì chỉ nhận quyền lợi ngắn hạn.